Obcy język polski Obcy język polski Maciej Malinowski
INTERIA.PL
angora
1 2 3 Strona główna
Najnowszy odcinek
Archiwum
O autorze
Camera obscura
Książki
Książki
Opinie językoznawców
Relacja z czata/czatu
Zadaj pytanie

Archiwum

Obcy język polski (436)
W pierwszym wypadku chodzi o przymiotnik złożony z dwóch członów równorzędnych znaczeniowo, w drugim o wyrażenie, którego pierwszym członem jest przysłówek, a drugim imiesłów odmienny określany przez ten przysłówek

Zero-jedynkowy; nowo przyjęty

      Ortografia nie jest, niestety, silną stroną rodaków, nawet tych, którzy na co dzień posługują się słowem pisanym. W nrze 25. „Tygodnika Powszechnego” z 20 czerwca br. Piotr Siergiej zatytułował swój tekst Telewizja zerojedynkowa, a w pewnej szkole sporządzono Listę nowoprzyjętych uczniów do klasy pierwszej.

      To dziwne, że przed puszczeniem tego w obieg nikt nie zajrzał do słownika ortograficznego. Widocznie i dziennikarz, i nauczyciel (nauczycielka?) nie mieli wątpliwości, że wyrazy zerojedynkowa i nowoprzyjętych mogą być zapisywane inaczej. A jednak tak jest… obowiązuje pisownia zero-jedynkowy (z łącznikiem) i nowo przyjęty (rozdzielna).

      Jeśli chodzi o słowo zero-jedynkowy, to muszę dodać, że taki jego zapis wprowadzono stosunkowo… niedawno. Jeszcze Słownik ortograficzny języka polskiego PWN (wydanie XVI z 1994 r., s. 888) pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka podawał, że pisze się zerojedynkowy, a wcześniej hasło zerojedynkowy trafiło do suplementu 11-tomowego Słownika języka polskiego PWN pod redakcją prof. Witolda Doroszewskiego, s. 547, i Słownika języka polskiego PWN pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, t. III, s. 1000).

      O dziwo, nie skorygowali tego autorzy Uniwersalnego słownika języka polskiego PWN z 2003 r. pod redakcja prof. Stanisława Dubisza. W t. III na s. 964 także wymieniają wyraz zerojedynkowy (inform. ‘przyjmujący jedną z dwóch wartości: zero lub jedynkę’) i zapisują go łącznie… Mamy więc przedziwną sytuację, że najnowsze słowniki ortograficzne podają pisownię zero-jedynkowy (z łącznikiem), a nowy słownik języka polskiego – pisownię zerojedynkowy (łączną). To niedopuszczalne…

      Nie podlega wątpliwości, że pisownia łączna (zerojedynkowa), nieuzasadniona, gdyż rzecz dotyczy przymiotnika złożonego z dwóch członów równorzędnych znaczeniowo (układ zero-jedynkowy to system binarny, inaczej złożony z dwóch części, w którym do zapisywania liczb korzysta się wyłącznie z cyfr 0 i 1), mogła zostać wprowadzona do słowników pod wpływem przymiotnika zeroekranowy. W języku filmowców mówi się czasem o kinie zeroekranowym, czyli takim, w którym wyświetla się wyłącznie filmy nowe, premierowe.

       W tym wypadku pisownia łączna zeroekranowy jest jednak uzasadniona, gdyż ów przymiotnik składa się z członów nierównorzędnych znaczeniowo (został utworzony od określeń zeroekran, ekran zerowy). Tak samo napiszemy zerodniowy (z ang. zero day), a nie: zero-dniowy (z łącznikiem) czy zero dniowy.

      Z przymiotnikiem zero-jedynkowy sprawa się ma zgoła odmiennie. Jak już wspomniałem, jest to konstrukcja współrzędna, a zatem musi wystąpić między członami zero i jedynkowy łącznik. Nie wchodzi w grę argumentacja, że końcowe -o w słowie zero można potraktować jako… dywiz w złożeniu zerojedynkowy. To bzdura, należy ono wyłącznie do członu zero, nie jest żadną spójką -o- jak w wyrazach klubokawiarnia czy chłoporobotnik (klub-o-kawiarnia = klub i kawiarnia; chłop-o-robotnik = chłop i robotnik). I dlatego musi obowiązywać zapis zero-jedynkowy

      Teraz o błędnej pisowni nowoprzyjęty, nowoprzyjęci… Jeśli ktoś bezrefleksyjnie napisał Lista nowoprzyjętych uczniów…, to znaczy, że w ogóle nie miał wątpliwości, iż może chodzić o wyrażenie, którego pierwszym członem jest przysłówek (nowo), a drugim imiesłów odmienny (przyjętych) określany przez ten przysłówek (wtedy pisze się to rozdzielnie).

Muszę jednak koniecznie wspomnieć o tym, że kiedyś pisało się nowoprzyjęty, nowootwarty, nowopowstały itp. Pisownię łączną tych złożeń wprowadził w 1936 r. Komitet Ortograficzny PAU i obowiązywała ona przez 20 lat. W 1956 r. zmieniono to, postanowiono, że skoro piszemy cicho piszący, daleko idący, świeżo malowany czy ogólnie przyjęty (oddzielnie), to tak samo nowo otwarty, nowo powstały czy nowo przyjęty.

 

MACIEJ MALINOWSKI

mlkinsow@angora.com.pl

www.obcyjezykpolski.interia.pl


Maciej Malinowski - Obcy język polski
Copyright © 2002-2014 Maciej Malinowski   • ° mlkinsow@interia.pl